Büyükşehirlerin özellikle de İstanbul'un en büyük sorunlarından biri olan otoparka son dönemde vale vurgunu da eklendi. Tavanı 500 lira olan vale ücreti bazı mekanlarda 1.000 liraya kadar çıkarken iş bununla da kalmıyor.

Kredi kartı kabul etmeyen bazı valeler ya nakit ya da IBAN üzerinden ödeme talep ediyor. Karşılığında bir fatura ya da makbuz istendiğinde ise kimi işletme "Fatura kalmadı, bir dahaki sefer keselim" diyor, kimi ise işi tartışmaya götürüyor. Aracının zarar görmesinden korkan vatandaş ise ücreti nakit ya da IBAN'la ödeyip yoluna devam ediyor.

KAYITDIŞI YÜKSELİYOR

Yüzlerce liralık vale ücretleri üzerinden dönen bu sistem, sektörde kayıt dışılığı da büyütüyor. Örneğin günde 100 aracın giriş yaptığı ve araç başına ortalama 400 lira vale ücreti alındığı varsayıldığında günlük tahsilat 40 bin liraya ulaşıyor. Bu rakam ayda 1.2 milyon liraya çıkıyor. Aynı sistemin çok sayıda işletmede uygulandığı düşünüldüğünde, küçük görünen vale ödemeleri toplamda ciddi bir ekonomik büyüklük oluşturuyor. Herhangi bir mali belge düzenlenmeden tahsil edilen bedeller, milyonlarca liralık vergi kaybını da beraberinde getiriyor. Özellikle araç giriş-çıkışının yoğun olduğu restoran, otel, kafe ve eğlence mekanlarında vale hizmetinden elde edilen günlük tahsilatın yüksek rakamlara ulaşması, kayıt dışı tahsilatın ekonomik boyutunu da büyütüyor.

TAVAN DA DELİNİYOR

Valelerle ilgili gelen bir diğer şikâyet ise ücretlerin keyfi alındığı yönünde. Oysa ki İstanbul Büyükşehir Ulaşım Koordinasyon Müdürlüğü'nün vale yönergesi ile 2026 yılı için tavan fiyat belirlendi. Yönergeyle otel, restoran ve eğlence merkezlerinde vale ücretleri bölgeye göre 310 ila 500 TL arasında değişiyor. Ancak birçok mekanda bu ücretler 400 TL'den başlayıp 1.000 liraya kadar yükseliyor. Yani fatura kesen bazı işletmelerde dahi vale tavan ücretleri deliniyor. Bu durum vale hizmetlerinde denetim ihtiyacını da gündeme getiriyor.

DENETİMLER ARTIRILMALI

Konuyla ilgili çok fazla şikâyet aldıklarını belirten Tüketici Konfederasyonu (TÜKONFED) Başkan Vekili Avukat İbrahim Güllü, denetimlerin sıklaştırılması gerektiğini söyledi. Vale hizmeti almanın zorunlu olmadığına dikkat çeken Güllü, "İşletmeler müşterilerini vale hizmeti almaya zorlayamaz ancak bazı işletmeler otoparklara müşterilerini almıyor ve otomatik valeye yönlendiriyor. Yani müşteri bu hizmeti almak zorunda bırakılıyor. Vatandaş aracım zarar görür, aman keyfimiz kaçmasın diye sorunu çok büyütmüyor ancak burada hem kanunsuzluk hem de çok ciddi bir kayıt dışılık söz konusu" dedi. Vatandaşların bu işletmeleri şikâyet etmesi gerektiğini anlatan Güllü, "Nakit ya da IBAN talep eden yerleri Vale Hizmetleri Yönetmeliği'nin 12. maddesine göre, valilik veya kaymakamlıklarca oluşturulan denetim komisyonuna ve ilgili belediyeye şikayet etmeliler" diye konuştu. Ayrıca Gelir İdaresi Başkanlığı'na da durumu bildirmeleri gerektiğinin altını çizen Güllü, "Nakit ya da IBAN talebini video ile de kayda alın, elinizde bir kanıt olsun" ifadelerini kullandı.