Eylül ayında patlak veren ve yaklaşık 450 bin yatırımcının mağduriyetine yol açan fon krizinde hukuki süreç hız kazanıyor. Eski Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) yöneticilerinin de aralarında bulunduğu dört kişinin daha tutuklanmasıyla soruşturma genişledi. Fatma Betül Sayan Kaya'nın da tutuklular arasında yer aldığı dosyada cezaevine gönderilen şüpheli sayısı 117'ye ulaştı.
MAĞDURLAR İÇİN 8 MADDELİK DAVA REHBERİ
Yüz binlerce kişinin alacaklı konumundan tasfiye kapsamına alındığı 17 Eylül tarihli SPK kararı sonrasında gözler idari yargıya çevrildi. Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Sermaye Piyasası Hukuku Öğretim Üyesi Prof. Dr. Rauf Karasu ile Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İdare Hukuku Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ramazan Çağlayan, mağdurların hak arama süreçlerine ışık tutan bir rehber yayımladı. Bilimsel bir dergide makale olarak da yer alacak çalışmanın özetinde SPK'ya karşı idari dava yolları sekiz kritik soruyla cevaplandı.
1. GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME
SORU 1: 17 EYLÜL TARİHLİ SPK KARARINA KARŞI DAVA HANGİ MAHKEMEDE (DANIŞTAY MI, İDARE MAHKEMESİ Mİ) VE HANGİ ŞEHİRDE AÇILMALIDIR? YANLIŞ MAHKEMEDE DAVA AÇILMASI HAK KAYBINA YOL AÇAR MI?
Cevap: Dava açılacak mahkeme ve şehir, kararın hukuki niteliğine göre belirlenir:
• Danıştay: Karar, ülke çapında uygulanacak genel ve düzenleyici bir işlem niteliğindeyse dava, ilk derece mahkemesi olarak Danıştay’da açılır (2575 sayılı Kanun m. 24). Kararın çok sayıda yatırımcıyı etkilemesi, tek başına Danıştay’ı görevli kılmaz.
• İdare Mahkemesi: Karar; belirli fonlara ve mevcut somut durumlara yönelik bireysel bir işlem niteliğindeyse idare mahkemesi görevlidir (2576 sayılı Kanun m. 5).
• Kişisel Görüşümüz: Söz konusu işlem, belirli fonlara ilişkin oluşan somut soruna yönelik alınan bir karar olduğu için Danıştay’da değil, idare mahkemesinde açılmalıdır.
• Yetkili Şehir: İdare mahkemesinin görevli olması halinde genel kural uyarınca, işlemi tesis eden SPK merciinin bulunduğu yerdeki (Ankara) idare mahkemesi yetkilidir (İYUK m. 32).
• Görev ve Hak Kaybı Güvencesi: Unutulmamalıdır ki idare mahkemesinde veya Danıştayda açacağınız dava ile dava açma süreniz korunur. Mahkeme kendisini görevli görmezse dosya ilgili mahkemeye gönderilir ve herhangi bir hak kaybı oluşmaz.
Soru 2: SPK’nın kriz öncesindeki denetim ihmali nedeniyle açılacak tazminat davasında yetkili mahkeme nasıl belirlenir? Her durumda Ankara mahkemeleri mi yetkilidir?
Cevap: İdare mahkemesinin görevli olduğu ve özel bir yetki kuralının bulunmadığı durumlarda, idari işlemi yapan Sermaye Piyasası Kurulunun merkezi Ankara'da olduğundan, dava Ankara İdare Mahkemelerinde açılmak zorundadır (İYUK m. 32).
2. DAVA VE BAŞVURU SÜRELERİ
SORU 3: 17 EYLÜL KARARINA KARŞI DAVA AÇMA SÜRESİ NE KADARDIR, BU SÜRE NE ZAMAN BAŞLAR VE SON GÜN NE ZAMANDIR?
Cevap: 17 Eylül kararına karşı dava açma süresi genel olarak 60 gündür (İYUK m. 7).
• Süre Başlangıcı: 60 günlük süre, kararın SPK bülteni ile mevzuata uygun şekilde ilan edildiği 17 Eylül tarihinde başlar. Buna göre davanın en geç 16 Kasım 2026 Pazartesi günü açılması gerekir.
SORU 4: SPK’NIN KRİZ ÖNCESİ DENETİM İHMALİ NEDENİYLE TAZMİNAT DAVASI AÇMADAN ÖNCE BİR YERE BAŞVURMAK GEREKİR Mİ? BU BAŞVURUNUN VE SONRASINDA AÇILACAK DAVANIN SÜRE SINIRLARI NELERDİR?
Cevap: Evet, doğrudan dava açılamaz; önce idareye başvuru zorunluluğu vardır. SPK’nın bağımsız idari eylemsizliğinden veya hizmet kusurundan doğan zararlar için İYUK m. 13 uyarınca öncelikle SPK’ya yazılı bir tazminat başvurusu yapılmalıdır.
• Başvuru Süresi: Bu başvuru, denetim ihmalinin ve zararın öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl ve her durumda eylem tarihinden itibaren 5 yıl içinde yapılmalıdır.
• Dava Açma Süresi: SPK, yapılan bu başvuruya 30 gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır. Bu 30 günlük sürenin bittiği tarihten (veya idarenin verdiği resmi ret cevabının tebliğinden) itibaren genel dava süresi olan 60 gün içinde tam yargı davası açılmalıdır.
SORU 5: DENETİM İHMALİ İDDİASIYLA SPK’YA TAZMİNAT BAŞVURUSU YAPILMASI, 17 EYLÜL KARARINA KARŞI OLAN 60 GÜNLÜK DAVA AÇMA SÜRESİNİ DURDURUR MU?
Cevap: Hayır, kendiliğinden durdurmaz. Kriz öncesi bağımsız denetim ihmali nedeniyle yapılan İYUK m. 13 kapsamındaki tazminat başvurusu ile 17 Eylül idari işlemine karşı açılacak davanın süreleri hukuken ayrı değerlendirilir. İşlemin kaldırılması veya değiştirilmesi amacıyla İYUK m. 11 kapsamında yapılan başvuruların süreye etkisi farklıdır; bu nedenle iki ayrı süreç birbiriyle karıştırılmamalıdır.
SORU 6: 17 EYLÜL KARARINA HER YATIRIMCININ İPTAL DAVASI AÇMASINA GEREK VAR MI? BİR VEYA BİRDEN FAZLA YATIRIMCININ AÇTIĞI DAVA SONUCUNDA VERİLEN İPTAL KARARINDAN DAVA AÇMAYAN DİĞER YATIRIMCILAR YARARLANABİLİR Mİ? DOLAYISIYLA İPTAL DAVASI AÇMAYAN KİŞİLER DE TAM YARGI DAVASI AÇABİLİR Mİ?
Cevap: İdari yargı hukukunda iptal kararları geriye yürür ve objektif (herkes için geçerli) sonuçlar doğurur.
• İptal Kararından Yararlanma: Bir veya birden fazla yatırımcının açtığı dava sonucunda 17 Eylül kararı mahkemece iptal edilirse, bu karar hukuk aleminden tamamen silinir. Dolayısıyla dava açmayan diğer yatırımcılar da bu iptal kararının sonuçlarından yararlanabilir; Kurulun kararı hiç alınmamış gibi hukuki durumları eski haline döner. Bu yönüyle her yatırımcının mutlaka ayrı bir iptal davası açması şart değildir.
• İptal Davası Açmayanın Tam Yargı (Tazminat) Hakkı: Evet, iptal davası açmayan kişiler de tam yargı davası açabilir. İYUK m. 12 uyarınca, bir idari işlem nedeniyle hakları ihlal edilenler, bu işlemin iptali davası başka bir yatırımcı tarafından açılıp iptal kararı verildikten sonra, bu kararın kendilerine tebliğ veya ilanı tarihinden itibaren 60 gün içinde doğrudan tam yargı davası açma hakkına kavuşurlar. Ancak başkasının açtığı davanın reddedilme ihtimali veya dava sürecinin uzun yıllar alabileceği riski göz önünde bulundurulmalıdır. Risk almamak adına her yatırımcının kendi yasal süresi içinde iptal ve tazminat taleplerini ileri sürmesi en güvenli yoldur.
3. TALEPLERİN BİRLİKTE İLERİ SÜRÜLMESİ VE DAVA STRATEJİLERİ
SORU 7: 17 EYLÜL KARARININ İPTALİ İLE BU KARARDAN DOĞAN TAZMİNAT TALEBİNİ AYNI DAVADA İSTEYEBİLİR MİYİM? İPTAL İSTEMEDEN SADECE TAZMİNAT VEYA ÖNCE İPTAL SONRA TAZMİNAT DAVASI AÇMAK MÜMKÜN MÜDÜR?
Cevap: Evet, İYUK m. 12 uyarınca her üç yöntem de hukuken mümkündür:
• Birlikte Açma: 17 Eylül kararının iptali ile bu karardan doğan tazminat talebi aynı dilekçeyle birlikte ileri sürülebilir. Bu durum mahkemeyi kendiliğinden Danıştay yapmaz, görev kuralları yine işlemin niteliğine göre belirlenir.
• Sadece Tazminat: İptal davası açılmadan, doğrudan ve sadece idari işlemden doğan zararlar için tam yargı davası açılabilir.
• Önce İptal Sonra Tazminat: Önce iptal davası açılıp, bu davanın kesinleşmesinden veya kanunda belirtilen aşamalardan sonra süresi içinde ayrı bir tazminat davası açılması da mümkündür.
SORU 8: 17 EYLÜL KARARINA KARŞI AÇACAĞIM DAVA İLE KRİZ ÖNCESİ DENETİM İHMALİ TALEBİMİ AYNI DİLEKÇEDE BİRLEŞTİREBİLİR MİYİM? DENETİM VE GÖZETİM İHMALİNİ (HİZMET KUSUR) İŞLEM DAVASINDA HİÇ ANLATAMAZ MIYIM?
Cevap: Bu iki talebin aynı dilekçede birleştirilmesine her durum için kesin olarak "evet" denilemez. Çünkü denetim ihmali için İYUK m. 13 uyarınca zorunlu bir ön başvuru şartı bulunurken, idari işlem davası doğrudan açılabilmektedir. Ancak 17 Eylül kararının iptali talebiyle açılacak davada, idarenin kriz öncesindeki denetim eksiklikleri ve ihmalleri, işlemin hukuka aykırılığını ortaya koymak adına kusur ve gerekçe unsurları bağlamında mahkemeye anlatılabilir.
Özellikle, 17 Eylül kararına karşı iptal ve tazminat isteminde bulunulması, bağımsız denetim ihmali için gerekli olabilecek İYUK m.13 başvurusunun yerini kendiliğinden tutmaz. İhtiyatlı yaklaşım, işlem davasının süresini korurken bağımsız ihmal için ayrıca SPK’ya başvurmaktır.
