İhanetin anatomisi


Zekeriya Yıldız isimli köşe yazarının İhanetin anatomisi başlıklı yazısı. Haber 7

Tarih: 22-11-2026 10:06

İhanetin anatomisi

Noradunkyan ailesi aslen Eğin’liydi. 18. Yüzyılın ortalarında İstanbul’a geldiler. Çırağan civarına yerleşip bir müddet fırıncılık yaptılar. Sarayın kritik makamlarında görev yapan çok sayıda Ermeni vardı. Onların da desteğiyle “Ekmekçibaşılık” iltizamını aldılar. Ordunun ve sarayın ekmek tedarikini üstlendiler. Kısa zamanda büyük paralar kazandılar. Ailenin önde gelen isimlerinden Harutyun Amira Noradunkyan, Tophane Ekmekçibaşısı ve ekmekçiler sınıfının nizam ustası oldu.

Bu esnada Sultan III. Selim orduda yenileşme çalışmalarına başlamış, köhneleşen yapısıyla devlete yük olmaya başlayan Yeniçeri Ocağına karşı Nizam-ı Cedit adında yeni bir ordu kurmuştu. Bu ordunun finansman ihtiyacını karşılamak için de İrad-cedit adında bir hazine oluşturmuştu. İrad-ı Cedit’in en önemli gelir kaynağını tütün, kahve ve buğday gibi temel tüketim maddelerine konulan ek vergiler yanında iltizam, kredi ve kuyumculuk işleriyle zenginleşen gayrimüslim işadamlarından alınan vergi ve bağışlar oluşturuyordu.

Ne var ki Nizam-ı Cedit reformu yürümedi. Yeniçerilerin hoşnutsuzluğu, geleneksel bürokrasinin direnciyle birleşti. Üstüne ek vergilerle bunalan halkın tepkisi eklendi.

1807 yılının Mayıs ayında Kabakçı Mustafa isyanı patladı. İstanbul, tarihinin en kanlı günlerini yaşadı. Padişah devrildi, Nizam-ı Cedit kışlaları ateşe verildi. Ardından gayrimüslim bürokrat ve işadamlarına yönelik sürek avı başlatıldı. Yeni düzenden ekonomik çıkar sağladıkları, Frenk icadı reformları destekleyip finansörlüğünü yaptıkları iddiasıyla saldırılar düzenlendi.

Bu saldırılardan Noradunkyan Ailesi de nasibini aldı. Tophane Ekmekçibaşısı Harutyun Amira Noradunkyan isyancılar tarafından öldürüldü.

Noradunkyanların ekmekçibaşılığı isyan sonrası kurulan yeni dönemde de devam etti. Bunun yanı sıra ailenin kimi üyeleri kuyumculuk sektörüne girdi, kimileri de memur olup bürokrasiye yöneldi. Bir yandan ciddi paralar kazanıp İstanbul’un sayılı zenginleri arasına katıldılar bir yandan da devlet kadrolarında önemli görevlere geldiler. Ama Kabakçı isyanında yaşadıklarını hiçbir zaman unutmadılar...

İsyandan 45 yıl sonra, Ekmekçibaşı Harutyun Amira Noradunkyan’ın bir torunu oldu.

İlk eğitimini özel hocalardan aldı. Liseyi Saint Joseph’de okudu. Liseden sonra Bâb-ı Ali Tercüme odasına girerek memuriyete başladı. 1871 yılında devlet imkânlarıyla Paris’e üniversite eğitimine gönderildi. Sorbonne Üniversitesinde hukuk ve siyaset bilimi okudu. Aynı zamanda Osmanlının Paris Büyükelçiliğinde çalıştı. 1875 yılında İstanbul’a döndü. Hariciye Nezaretinin değişik birimlerinde çalıştı. Osmanlı-Rus Savaşının ardından yeni sınırların tespiti için oluşturulan komisyonda görev aldı. Batıda Sırbistan, doğuda Rusya sınır hatlarının belirlenmesinde çalıştı. Sırbistan’da Konsolosluk sekreterliği yaptı.

1883 yılında Sadrazam Küçük Sait Paşanın himayesiyle Babıali Hukuk Müşavirliğine getirildi. Bu unvanla 29 yıl kesintisiz olarak çalıştı. Osmanlının imzaladığı birçok uluslararası anlaşmanın hukuki metinlerini hazırladı. Aynı zamanda Ermeni cemaatinin devlet içindeki en önemli temsilcisi ve hamisi oldu. Anadolu’nun değişik yerlerinde çıkan Ermeni isyanlarına ve 26 kişinin öldüğü Sultan II. Abdülhamit suikastına sessiz kaldı. Olayları kınamakla yetindi

Buna rağmen yükselişi sürdü. II. Meşrutiyetin ilanından sonra Abdülhamit döneminin son kabinelerinden biri olan Kamil Paşa Hükümetinde Nafia ve Ticaret Nazırı oldu. Buna ek olarak Meclis-i Ayan üyeliğine atandı. Ama esas çıkışını 1912 yılının Aralık ayında yaptı. Ahmet Muhtar Paşa tarafından kurulan Büyük Kabinede Hariciye Nazırlığına getirildi. Bu esnada devlet en sıkıntılı günlerini yaşıyordu. Trablusgarp Harbi yenilgiyle sonuçlanmış, Balkan Harbinin ayak sesleri duyulmaya başlamıştı. Milliyetçilik akımlarının zirve yaptığı böylesine kritik bir dönemde, devletin dış ilişkilerinin başına bir Ermeni’nin getirilmesini ölümcül bir hata olarak görüp eleştirenler oldu. Ancak bunların hiçbiri dikkate alınmadı.

Ne var ki; Hariciye Nazırlığı, üzerindeki şüphe bulutlarını iyice yoğunlaştırmıştı. İlk icraatı eleştirileri haklı çıkaracak nitelikteydi. “Ruslardan garanti aldım. Balkanlarda savaş çıkmasına asla izin vermeyecekler” diyerek Osmanlı ordusunun Rumeli’de bulunan120 taburluk talimli askerini terhis ettirdi.

Balkan ülkelerine savaş hazırlıklarını rahatça yapmaları için adeta zaman kazandırdı. Hatta el altından yardım etti. Öyle ki; Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, Sırbistan’ın Fransa’dan aldığı toplar için topraklarından geçiş izni vermeyince devreye girip Selanik Limanını açtı. Oraya indirilen silahların Osmanlı toprakları üzerinden Sırbistan’a geçişini sağladı. Savaş boyunca Osmanlı diplomasisini sevk ve idare etti. Selanik şehrinin tek kurşun atılmadan tesliminde büyük rol oynadı.

Böylesi bir gafletin devlete bedeli ağır oldu. Osmanlı, iki ay içinde utanç verici bir bozgunla karşılaştı. Edirne dâhil Balkanlardaki tüm topraklarını kaybetti. Çoğu kadın ve çocuk yüzbinlerce insan göç yollarına düştü. İnanılmaz can kayıpları yaşandı.

Bu durum kamuoyunu galeyana getirdi. Öfkenin hedefindeki Hariciye Nazırı ise yapacağını yapmış, doğduğu ve bakanlık koltuğuna kadar yükseldiği ülkeyi yangın yerine çevirmeyi başarmıştı. Babıali Baskınını fırsat bilerek bakanlıktan ayrıldı. Ailesini de yanına alarak can havliyle yurt dışına kaçtı.

Bu süreçte, Balkan Savaşlarından sonra Dünya Harbini de kaybeden Osmanlı Devleti, Mondros’ta ağır bir mütareke imzalamış, toprakları dört bir yandan işgale uğramıştı.

Geçen süre içinde gelişmeleri uzaktan izleyen Osmanlının sabık Hariciye Nazırı, tasfiye sürecinin yürütüldüğü Paris Barış Konferansında birden biri ortaya çıkıverdi. Bu kez ki unvanı “Ermeni Milli Delegasyonu Başkan Vekili”ydi. Delegasyon Başkanı Bogos Nubar Paşayla birlikte Anadolu’da bağımsız bir Ermeni Devleti kurulması için lobi çalışmaları yürüttü.

Görünüşte netice de aldı. 10 Ağustos 1920 tarihli Sevr Antlaşmasına göre Ermenistan’a Doğu Anadolu’da toprak verilmesi ve bağımsız bir Ermenistan kurulması öngörüldü.

Ne var ki bu taslak hiçbir zaman yürürlüğe girmedi. Anadolu ayağa kalkmış, işgalcilere karşı amansız bir cidal başlatmıştı.

İlk başarı güney cephesinde kazanıldı. Fransızlar başta Urfa ve Maraş olmak üzere işgal ettikleri topraklardan çekildiler. Ankara Hükümeti ile masaya oturdular. Heyet görüşmelerinin sürdüğü günlerde sabık Nazır, bir kez daha kendini gösterdi. Sevr Antlaşmasını Ermenistan adına imzalayan Avetis Aharonian ile birlikte Londra-Paris arasında mekik dokudu. Anlaşmanın imzalanmaması ve Fransızların güney Anadolu topraklarını terk etmemeleri için ikna turları yaptı. Beklediğini bulamadı.

Yine de öfkesi ve inadı dinmedi. Son kez, Lozan Barış Görüşmelerinde sahneye çıktı. Bu görüşmelere, “Ermeni Ulusal Heyeti” temsilcisi olarak katıldı. Son bir gayretle Ermeni haklarını dile getirip toprak talebinde bulundu. Hatta Türk heyetini kaldığı otelde ziyaret etti. Yine olmadı. Eli böğründe Lozan’ı terk etmek zorunda kaldı.

Sonrasında kini, öfkesi, emelleri ve hayal kırıklıklarını kucağına alıp bir köşeye çekildi. Yarım yamalak hatıralarını yazdı. 1936 yılında Paris’te öldü.

Osmanlı, çok uluslu bir devletti. Ermenileri “Millet-i Sadıka” olarak görmüş, devlet kadrolarını cömertçe onlara açmış, vezirlikler, nazırlıklar vermişti. Gabriel Noradunkyan bunun son örneğiydi. Padişah deviren bir isyanda, devleti sorumlu tutup dedesinin kan davasını mı gütmüştü yoksa cemaatinin bilinçaltı hislerine tercüman mı olmuştu? Bilmiyoruz.

Bildiğimiz bir ihanetin anatomisi olarak hafızalara kazındığıdır.




Bu haber 34215 defa okunmuştur.


Etiketler :


Henüz Yorum Eklenmemiştir.Bu Haber'e ilk yorum yapan siz olun.


FACEBOOK YORUM Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER GÜNDEM Haberleri

YAZARLAR

ÇOK OKUNAN HABERLER

HAVA DURUMU

Hava durumu yükleniyor...

ANKET | TÜM ANKETLER

SİTEMİZİ NASIL BULDUNUZ

NAMAZ VAKİTLERİ

nöbetçi eczaneler