Süper güçlerin yeni nükleer tiyatrosu


Ertuğrul Cingil isimli köşe yazarının Süper güçlerin yeni nükleer tiyatrosu başlıklı yazısı. Haber 7

Tarih: 17-11-2026 10:06

Süper güçlerin yeni nükleer tiyatrosu

Dünya, uluslararası siyaset tarihinde dönüm noktası olarak kayda geçebilecek bir zirveye hazırlanıyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, tarihte ilk kez perşembe günü üçlü zirvede buluşacak.

Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında Çin'in güneydoğusundaki Shenzhen kentinde gerçekleştirilecek zirvenin gündemindeki en önemli konunun ise nükleer silahsızlanma ve stratejik silahların kontrolü olması bekleniyor.

Henüz üç ülkenin üzerinde anlaştığı bir resmi gündem paylaşılmasa da yapay zekâdan ticari gerilimlere ve İran savaşından küresel güvenlik konularına kadar çeşitli konuların da ele alınabileceği belirtiliyor.

Tarafların farklı beklentilerle bir araya geleceği zirvenin uluslararası kamuoyunda en çok tartışılan yönlerinden biri, 1945 Yalta Konferansı'na benzetilmesi.

Yalta'da ABD, Sovyetler Birliği ve İngiltere liderleri savaş sonrası Avrupa'nın siyasi düzenini şekillendirmişti.

Shenzhen'deki buluşmanın da üç büyük gücün dünyayı kendi nüfuz alanlarına göre düzenleyeceği yeni bir dönemin işareti olabileceği tartışılıyor.

Ortada henüz dünyayı paylaşmaya yönelik bir anlaşma veya böyle bir kararın alındığını gösteren kanıt bulunmuyor.

Ancak masaya oturacak dünyanın üç süper gücünün elindeki nükleer cephanelik ve sahadaki pratiklerine bakıldığında zirve, umuttan çok derin bir stratejik çelişkiye işaret ediyor.

Dünyada yaklaşık 100 ülke, Nükleer Silahların Yasaklanması Antlaşması’na (NPT) taraf olurken nükleer silaha sahip 9 ülke var.

Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) ve Amerikan Bilim İnsanları Federasyonunun (FAS) 2026 tahminlerine göre bu ülkelerde toplam 12 bin 187 nükleer savaş başlığı bulunuyor. Bu ölümcül silahların 11 bin 82’si ABD, Rusya ve Çin’in elinde. Yani dünya nükleer cephaneliğinin yaklaşık yüzde 91’i bu üç ülkeye ait.

Rusya 5 bin 420, ABD 5 bin 42, Çin ise 620 nükleer savaş başlığını elinde tutuyor. Üç ülkenin 8 bin 720 başlığı askerî stoklarda bulunurken yaklaşık 3 bin 600’ü ise olası saldırı için ateşlenmeye hazır durumda bekliyor.

Son beş yılda nükleer silahlarını modernize etmek için dokuz ülkenin harcadığı toplam kaynak ise 420 milyar dolara yaklaşıyor. Üstelik nükleer cephaneliklerini sürekli modernize eden ülkelerin bu harcamaları her yıl ortalama yüzde 10 civarında yükseliyor.

Nükleer silahlanma yarışının nasıl bir felakete kapı araladığını anlamak için ise rakamlara bakmak yeterli.

Uluslararası Kızılhaç Komitesine göre dünyadaki yaklaşık 12 binin üzerindeki nükleer silahın toplam patlayıcı gücü 2 bin megaton TNT. Bu, Hiroşima’ya atılan atom bombasının yaklaşık 135 bin katına eşdeğer.

Ancak asıl felaket, patlamaların yaşandığı şehirlerle sınırlı kalmayacak olmasında. Bilim insanlarının ‘nükleer kış’ olarak tanımladığı senaryoda atmosfere yayılan milyonlarca ton kurum, güneş ışığını engelleyerek dünyayı yıllarca karanlığa ve soğuğa mahkûm edebilir.

Dünyaya “nükleer kıyameti” yaşatabilecek silahlarının neredeyse tamamını kontrol eden üç lider, ironik bir şekilde şimdi silahsızlanmayı konuşacak.

Dünya, nükleer silah kontrolünün güçlendiği değil, zayıfladığı bir dönemi yaşarken masanın üç ayağındaki aktörlerin ajandaları ve sahadaki politikaları birbirinden keskin biçimde ayrışıyor.

ABD ile Rusya arasındaki son stratejik silah kontrol anlaşması New START, 5 Şubat 2026’da sona erdi. Böylece iki ülkenin nükleer cephaneliklerini sınırlayan bağlayıcı anlaşma ortadan kalktı.

Washington’un nükleer üstünlüğünü korurken hızla büyüyen Çin kapasitesini kontrol altına almak için yeni bir anlaşmaya sıcak baktığı yorumları öne çıkıyor.

Pekin ise tarihin en hızlı nükleer genişlemesini sürdürürken, "cephaneliğim sizden küçük" gerekçesiyle şeffaf denetim ve kısıtlama mekanizmalarının dışında kalmayı tercih ediyor.

Zirveyi uluslararası alandaki dışlanmasını hafifletmek için fırsat olarak gören Moskova ise Ukrayna savaşındaki çıkmazını dengelemek için nükleer doktrinini esnetip küresel kaygıyı bir koz olarak kullanıyor.

Trump yönetimi, İran’ın nükleer silah edinmesini engelleme gerekçesiyle askeri müdahalesini meşrulaştırmaya çalışırken belirsizliğini koruyan İran savaşı bölgesel güvenliği ve küresel ekonomiyi sarsmaya devam ediyor.

İran’a yönelik nükleer kartı sürekli masaya getirerek baskısını artıran Amerika, soykırımcı İsrail’in Orta Doğu’daki tek fiilî nükleer silah sahibi devlet olmasına ise altmış yılı aşkın süredir sistematik olarak sessiz kalıyor.

Bir ülkenin nükleer kapasite edinme ihtimali uluslararası güvenlik için tehdit sayılırken, nükleer silahları elinde bulunduran ülkelerin kendi cephaneliklerini büyütmesi hangi güvenlik anlayışıyla açıklanabilir?

Diğer tarafta Putin, Ukrayna’daki savaşı sürdürürken nükleer kapasitesini Batı’ya karşı caydırıcılık unsuru olarak gündemde tutuyor.

Rusya’nın nükleer doktrinindeki değişiklikler ve nükleer tehditlerin zaman zaman savaşın parçası haline gelmesi, küresel güvenlik riskini artırıyor.

Bir tarafta İran’ın nükleer kapasitesini engellemek için askeri baskı, diğer tarafta Rusya’nın nükleer gücünü jeopolitik mücadelenin bir unsuru olarak kullanması…

Kendi silahlanmasını "meşru güvenlik", rakibinin hamlesini ise "varoluşsal tehdit" olarak kodlayan bu denklemde, zirvede gerçek bir silahsızlanmadan ziyade yeni bir stratejik güç paylaşımı pazarlığı yürütülebileceğinin altı çiziliyor.

Küresel güç mücadelesi artık yalnızca nükleer başlıkların, füzelerin ve uçakların sayısıyla ölçülmüyor.

Yapay zekâ algoritmaları, kuantum teknolojileri, yörüngedeki uydu ağları, uzay sistemleri, çip tedarik zincirleri, siber saldırılar ve otonom savunma sistemleri yeni rekabetin cepheleri haline geliyor.

ABD ile Çin arasındaki çip ve teknoloji ambargoları, Rusya’ya uygulanan ekonomik yaptırımlar, enerji ve kritik madenler üzerindeki mücadele de bu büyük rekabetin stratejik parçaları.

Üstelik yapay zekânın askeri sistemlere entegrasyonu, nükleer güvenliği de yeni bir riskle karşı karşıya bırakıyor.

Karar sürelerinin kısalması, yanlış alarm ve hatalı değerlendirme ihtimali, insanlığın geleceğini saniyeler içinde geri dönüşü olmayan bir krize sürükleyebilir.

Bir yandan nükleer silahların kontrolünü konuşan güçler, diğer yandan savaş teknolojilerinde insan denetimini azaltabilecek sistemlere yatırım yapması bir başka çelişki olarak öne çıkıyor.

Trump’ın Pekin heyetine teknoloji imparatoru Elon Musk’ı dâhil etmesi ise küresel jeopolitiğin yeni kurallarını özetliyor.

Musk üçlü liderler görüşmesine katılmasa da heyette yer alması sembolik açıdan önemli. Çünkü günümüzün güç mücadelesinde teknoloji şirketleri artık yalnızca ekonomik aktörler değil; uzay, uydu iletişimi, yapay zekâ, enerji ve savunma alanlarında stratejik güç merkezleri halini alıyor.

Tesla, SpaceX, Starlink ve yapay zekâ yatırımlarıyla farklı sektörlerde etkili olan Musk’ın Trump’ın Çin ziyaretine eşlik etmesi, devlet gücüyle teknoloji sermayesinin nasıl iç içe geçtiğini gösteriyor.

Dolayısıyla zirve, yalnızca üç devlet başkanının nükleer silahları konuşacağı bir diplomatik buluşma değil; yeni dünya düzeninde teknoloji, sermaye ve askeri gücün nasıl paylaşılacağının da göstergesi olabilir.

Devlet gücü ile teknoloji sermayesinin iç içe geçtiği bu tablo, Pekin’deki görüşmenin geleceğin teknolojik hegemonyasını da şekillendirmesinde önemli bir dönüm noktası olma ihtimali yüksek.

Ellerindeki ölümcül silahlar ve teknolojik gelişmelerle dünyaya hükmetmeye çalışanlar, aslında kendi ülkelerinin ve insanlığın geleceğini de rehin alıyor.

Büyük güçler birbirlerini yaptırımlarla, ticaret kısıtlamalarıyla ve teknoloji ambargolarıyla sıkıştırırken bu mücadelenin bedelini yalnızca rakip ülkeler değil, küresel ekonomi ve sıradan insanlar da ödüyor.

Küresel askeri harcamalar yükselirken yoksulluk, gıda güvenliği, sağlık, eğitim, çevre sorunları ve afetlerle mücadeleye ayrılması gereken kaynaklar da baskı altında kalıyor.

Dünya bir taraftan iklim krizine karşı ortak hareket etme çağrısı yaparken diğer taraftan daha fazla silah, daha fazla enerji ve daha fazla kaynak tüketen bir rekabete sürükleniyor.

Oysa gerçek silahsızlanma, diplomatik fotoğraflarla değil bağlayıcı anlaşmalarla, şeffaf denetimlerle, azaltılan savaş başlıklarıyla ve vazgeçilen nükleer tehditlerle ölçülür.

Dünyanın beklediği, üç liderin birbirine üstünlük kurduğu yeni bir güç paylaşımı değil; bütün insanlığın güvenliğini esas alan adil, şeffaf ve denetlenebilir bir düzen.

Aksi halde nükleer silahları ellerinde tutanların dünyaya silahsızlanma çağrısı yapması, tarihin en büyük diplomatik çelişkilerinden biri olarak kalacak.

Çatışmalardan gelir adaletsizliklerine, göçten ayrımcılığa, iklim krizinden gıda güvenliğine kadar varoluşsal sorunlarla boğuşan insanlığın, artık trilyonlarca doların ölüm teknolojilerine gömüldüğü bu kısır döngüyü taşıyacak gücü kalmadı.

Shenzhen'de gerçekten tarihi bir karar alınacaksa bu, dünyanın nasıl paylaşılacağına değil, nasıl yok edilmekten kurtarılacağına ilişkin olmalı.




Bu haber 34214 defa okunmuştur.


Etiketler :


Henüz Yorum Eklenmemiştir.Bu Haber'e ilk yorum yapan siz olun.


FACEBOOK YORUM Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER DÜNYA Haberleri

YAZARLAR

ÇOK OKUNAN HABERLER

HAVA DURUMU

Hava durumu yükleniyor...

ANKET | TÜM ANKETLER

SİTEMİZİ NASIL BULDUNUZ

NAMAZ VAKİTLERİ

nöbetçi eczaneler